مشخصات گازها

تاریخ انتشار: 1395/08/13
کد مقاله: 15



مشخصات فنی گازها

   با توجه به حساس بودن موضوع گازها، در استفاده از این ماده موثر و کارآمد باید بسیاری از خصوصیات ایمنی آنها را شناخت و در زمان استفاده از آنها به خط قرمزهای این گازها توجه کافی داشت. در زیر به صورت خلاصه و مفید مشخصات فنی و نکات ایمنی بعضی از گازهای مهم و پرمصرف که  به تفکیک آورده شده است.

 

اکسیژن
مشخصات: بی رنگ و بی مزه و بی بو -   21% از هوا  -  اهمیت هر درصد خلوص به طوری که کسر یک درصد خلوص برابر با کسر 25% سرعت برش می شود.
خطرات: فشار بالا - یکی از حلقه های ایجاد آتش
موارد مصرف: ترکیب با گاز سوختی مثل استیلن، هیدروژن، ال پی جی برای جوش، برش، وصله زنی، سفت کاری- درمان بیماری های تنفسی – بیهوشی و بی حسی - مصارف آزمایشگاهی - آنالیز فلز
منبع تامین: از هوا
نکات ایمنی: دور از مواد آتشزا - مصرف در دستگاههای مناسب مصرف اکسیژن -  مصرف توسط افراد باتجربه - عدم آغشتگی شیر سیلندر به روغن - گاز مایع شده اکسیژن بسیار سرد و احتمال خطر سوختگی در تماس با چشم و دیگر اعضا

استیلن
مشخصات: بی رنگ - اشتعال بالا - بوی سیرمانند - امکان خفگی - حلالیت بالا در استن و نگهداری مقدار بیشتر (حداکثر فشار20بار) به صورت محلول در استن - قیمت بالا ( به دلیل قیمت بالای کاریبد کلسیم و مراحل پرهزینه فرآوری و گرانی سیلندر استیلن)
خطرات: بسیار آتشزا - ترکیب انفجاری با هوا
موارد مصرف: در ترکیب با اکسیژن برای جوش، برش، و گرمایش-سفت کاری با شعله - تمیزکاری زنگ فولاد با شعله، لحیم کردن آلومینیوم - شیشه گری - تعمیر رادیاتور
منبع تامین: کاریبد کلسیم ( کاریبد کلسیم از پخت سنگهای کلسیم در کوره های الکتریکی)
نکات ایمنی: نگهداری در مکان تهویه دار - عدم استفاده با رگولاتور بیشتر از فشار 1.5 بار به دلیل حساسیت به شوک در فشار بالا - نگهداری دور از آتش و منبع گرما - دامنه آتشزایی بین 2.5 تا 81 درصد - عدم تماس با مس خالص و نقره و جیوه و برنج به دلیل احتمال انفجار - قراردهی به صورت عمودی - تجهیزات با فشار مساوی برای حداکثر ایمنی - نصب والو ارستور در رگولاتورهای یکطرفه اکسیژن استیلن - پر کردن با فشار بیشتر از  1.5بار بدون استن و پروسمس در سیلندر عادی، احتمال انفجار - احتمال انفجاربه دلیل تکان زیاد در حمل و نقل – استنشاق ppm 100.000 موجب مسمومیت و نباید در محیط کار بیشتر از ppm 5.000  در هوا استیلن باشد.

پروپان
مشخصات: در دما و فشار اتاق، بی رنگ و آتشزا و غیرسمی-بوی گاز طبیعی – غیرخورنده - حمل به صورت مایع شده در سیلندر با فشار پایین -0.1 قیمت استیلن و انرژی 1 سیلندر 25 کیلویی برابر با 7 سیلندر استاندارد استیلن
خطرات: بسیار آتشزا - سوختگی روی پوست بدن از سرمای زیاد - تشکیل ترکیب انفجاری با هوا
موارد مصرف: به همراه اکسیژن برای برش و گرمادهی و هویه - عامل آنالیز نورسنجی شعله
منبع تامین: تهیه از روغن خام و تصفیه نفت وگاز طبیعی
نکات ایمنی: استفاده از عینک ایمنی و دستکش ایمنی پلاستیکی یا چرمی-استفاده از روپوش هنگام حمل سیلندر-حد مشخص انفجار در ترکیب با هوا - تراکم بالا در هوا موجب بیهوشی خفیف - عدم بکارگیری با شلنگ قابل انعطاف لاستیکی (طبیعی) زیرا عقب نشینی سریع می تواند محتویات ترکیبی را خارج کند - احتمال سرمازدگی در تماس با پروپان مایع

آرگون
مشخصات: بی اثر - بی رنگ - بی بو - بی مزه - غیر سمی - غیر خورنده - تقریبا محلول در آب - عدم ترکیب شیمیایی با مواد دیگر تحت هر شرایط فشار یا دما - زمان نیاز به تشکیل نیترید، جایگزین خوب برای نیتروژن
خطرات: احتمال خفگی هنگام تراکم زیاد در هوا
موارد مصرف: در جوشکاری به صورت خالص یا در ترکیب با هلیوم، دی اکسیدکربن، یا اکسیژن - برش فلز خاص مثل استنلس استیل، مس، آلومینیوم - کاربرد در مشعل جت پلاسما - به عنوان گاز حامل در رنگ نگاری
منبع تامین: این گاز از طریق تجزیه هوای مایع جدا می‌شود (تقطیر جزء به جزء هوای مایع) - واپاشی هسته‌ای پتاسیم
نکات ایمنی: نگهداری در فضا با تهویه مناسب - استفاده از لباس ایمنی - برای اتصال به سیستم استفاده از رگولاتور

نیتروژن
مشخصات: تشکیل دهنده حدود 79% هوا - غیر آتشزا - بی رنگ - بی بو - تقریبا بی اثرو در شرایط عادی غیرفعال شیمیایی - رسانای ضعیف گرما و الکتریسیته - حلالیت پایین در بیشتر مایعات
خطرات: احتمال خفگی هنگام تراکم زیاد در هوا
موارد مصرف: تست میزان فلو - درجه بندی گیج - شکل پلاستیک - عامل پیشران در اسپری – عکاسی - گاززدایی از فلز - تست لوله - حمل و نقل مایع آتشزا - تولید شراب - جلوگیری از اثرات نامطلوب اکسیژن در کوره - ساخت رنگ و وارنیش - ساخت لوله - بسته بندی و نگهداری محصولات لاستیکی - نیتروژن خشک در خالص سازی سیستم های خنک کننده - ساخت لامپ - در پزشکی برای سرد کردن موضعی
منبع تامین: تقطیر جزء به جزء هوا
نکات ایمنی: احتمال خفگی هنگام تراکم زیاد در هوا - استفاده از لباس ایمنی - برای اتصال به سیستم استفاده از رگولاتور - خورنده نیست و تماس با فلز معمولی بی مورد است.
دی اکسید کربن
مشخصات: گازکربنیک - پرکاربردترین به خاطر ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی و به راحتی تبدیل شدن به حالت جامد و مایع و گاز برای مصارف گوناگون - نگهداری معمولا به صورت مایع شده فشاربالا - در حالت عادی بی رنگ و بی بو و غیرسمی و غیرآتشزا- 1.5برابرسنگین تر از هوا - مرطوب آن کمی خورنده - فعال شدن در تماس با رطوبت و گرمای زیاد
خطرات: تراکم بالا در هوا خطرناک برای تنفس - پخش ناگهانی در هوا سبب کاهش دما
موارد مصرف: کارخانه آبجو سازی - جوش آرک - آتش نشانی - نگهداری بسته های مواد غذای
منبع تامین: ترکیب کربن با اکسیژن، بر اثر احتراق ذغال و مواد آلی در مجاورت اکسیژن، تخمیر مایعات، تنفس حیوانات و گیاهان و غیره به دست می‌آید. (به طور بسيار ساده تر ميتوان گفت زماني كه اكسيژن ميسوزد - يا به عبارت ديگر سوختن كامل صورت ميگيرد - گاز دي اكسيد كربن توليد ميشود)
دی اکسید کربن عمدتاً به وسیله یکی از شش روش زیر تولید می شود:
1.      احتراق سوختهای فسیلی
2.      به عنوان محصول جانبی  تولید هیدروژن، که متان به CO2 تبدیل می شود.
3.      به عنوان محصول جانبی تخمیر قند در کارخانجات تولید کننده نوشابه های الکلی
4.      از تجزیه گرمایی کربنات کلسیم
6.   مستقیما از بخارات دی اکسید کربن تولید شده وقتی که در حین عمل اسیدی کردن سنگ اهک یا دولومیت (کلسیم منیزیم کربنات) تولید می شود.
نکات ایمنی: در فضایی با گردش هوا نگهداری شود - برای اتصال به سیستم استفاده از رگولاتور - به صورت خشک، تماس با مواد معمولی مثل پلاستیک و آهن و مس و برنج مسئله ای ندارد - مرطوب خورندگی دارد.

نیتروس اکساید
مشخصات: بی رنگ - بی بو - غیر قابل اشتعال - غیر سمی - شناخته شده به نام گاز خنده آور، و نیتروژن اکسید-نگهداری به صورت مایع
خطرات: اثرات نامطلوب بر روی بدن به هنگام قرارگیری در غلظت بالا
موارد مصرف: بیهوشی - تقویت خودرو - ضد درد
منبع تولید: از ترکیبات نیتروژن
نکات ایمنی: گاز بسیار سرد و تماس موجب سوختگی اعضای بدن - امکان حریق در تماس با مواد آتشزا

هلیوم
مشخصات: سبکترین گاز بی اثر - غیر آتشزا  - بی بو - بی مزه - بی رنگ - معمولا به صورت گاز فشرده - به حالت مایع هم موجود
خطرات: احتمال خفگی هنگام تراکم زیاد در هوا
موارد مصرف: گازهای ترکیبی در غواصی و بخصوص ممانعت ازخفتگی نیتروژنی (زیاد شدن نیتروژن در بافت های بدن در اثر غواصی در ژرفای زیاد که موجب اختلال فکر و واکنش های بدنی می شود) - باد کردن بالون و بادکنک
منبع تامین: در جو زمین به میزان بسیار کم بر اثر فرسایش مواد معدنی خاصی یافت شده، در بعضی از آبهای معدنی هم وجود دارد. عمدتا از گاز طبیعی استخراج می شود.
نکات ایمنی: خورده نیست اما بهتر است در ظرفی نگهداری شود که تحمل فشار بالا را داشته باشد.

هیدروژن
مشخصات: بی رنگ - بی بو – آتشزا – نگهداری به صورت غیر مایع در فشار بالا در سیلندر - غیرخورنده
خطرات: احتمال خفگی هنگام تراکم زیاد در هوا - آتشزایی بالا
موارد مصرف: کروماتوگرافی گازی - هیدروژنه کردن روغن و چربی حیوانات و سبزیجات - در فلزکاری به خاطر کاهش اکسداسیون فلز در دمای بالا - ساخت مواد شیمیایی و پلاستیک ها - عملیات تصفیه نفت
منبع تامین: هیدروژن را می توان از فرایندهایی همچون الکترولیز آب، رفورمینگ گاز طبیعی و اکسیداسیون جزئی سوختهای فسیلی بدست آورد.
نکات ایمنی: آتشزایی بالا (4% تا 75%) - نشت در فشار بالا موجب احتراق خود به خودی - نگهداری دور از مواد آتشزا و منابع احتراق - پوشش ایمنی کامل - برای ات